So sánh hai món trước khi mua: bằng tiêu chí gì thay vì bằng cảm giác
Cách chọn phổ biến nhất là đặt hai món cạnh nhau, nhìn một lúc, rồi chọn cái "thấy ưng hơn". Cách đó chịu ảnh hưởng của ánh sáng quầy, của thứ tự nhìn trước nhìn sau, và của điều người bán vừa nói. Ba thứ ấy đều không liên quan gì tới món hàng.
Bộ tiêu chí dưới đây thay cảm giác bằng những thứ ghi ra giấy được.
Một: chất liệu — hỏi và ghi
Câu hỏi duy nhất cần: "Ghi giúp tôi tên vật liệu và tình trạng xử lý vào hoá đơn được không?". Một bên ghi được, một bên không — chênh lệch đó đáng giá hơn mọi lời mô tả.
Với hàng đá và gỗ, nhớ rằng "có xử lý" không phải là xấu. Cái xấu là bán hàng có xử lý bằng giá hàng không xử lý.
Hai: kích thước — đo, đừng ước
Mang thước kẹp hoặc ít nhất một thước dây. Mắt người ước kích thước rất kém, nhất là khi hai món đặt cách nhau hoặc đặt ở hai độ cao khác nhau.
Đo xong thì so với chỗ định đặt ở nhà, không so với nhau. Nhiều món thua ở chỗ này: hơn nhau vài phân nhưng một cái vừa kệ, một cái không.
Ba: khối lượng — cho biết chất bên trong
Cân điện tử mini là dụng cụ rẻ nhất mà nói được nhiều nhất. Hai món cùng kích thước mà chênh khối lượng đáng kể thì chất liệu khác nhau — rỗng, ép bột, hoặc pha vật liệu nhẹ.
Ghi lại số cân cùng với kích thước. Cặp số này là "vân tay" của món hàng và dùng được để đối chiếu với giấy tờ.
Bốn: tay nghề — nhìn chỗ không ai đánh bóng
- Mặt đáy và mặt sau — thợ giỏi vẫn làm gọn ở chỗ không ai nhìn.
- Chi tiết nhỏ: móng, bờm, ngón tay, cánh hoa — chỗ hàng làm vội bị mài tròn cho nhanh.
- Đối xứng: nhìn thẳng từ trước, so hai bên.
- Đường nối và mối hàn với đồ kim loại; mạch ghép với đồ gỗ.
Năm: tình trạng — soi đèn chếch
Rọi đèn xiên gần song song với bề mặt. Vết sửa, vết mài lại, chỗ dặm keo sẽ bắt sáng khác phần còn lại. Với đồ cũ, phân biệt vết dùng (mòn đều ở chỗ tay cầm, đáy mòn đều) với vết sửa (bắt sáng khác, sờ thấy gợn).
Sáu: giấy tờ đi kèm
Có giấy thì đối chiếu từng con số với vật thật: khối lượng, kích thước, đặc điểm riêng. Giấy rời khỏi món đồ thì chỉ còn là một tờ giấy.
Không có giấy cũng bình thường với hàng phổ thông — miễn là giá tính theo mức không giấy.
Bảy: điều kiện đổi trả
Đây là tiêu chí hay bị bỏ quên mà lại bảo vệ mình nhiều nhất. Hỏi rõ: bao nhiêu ngày, điều kiện gì, ai chịu phí vận chuyển nếu mua xa, và nếu đem đi kiểm ra khác mô tả thì xử ra sao.
Hai món ngang nhau về mọi mặt mà một bên nhận đổi trả trong bảy ngày thì bên đó hơn hẳn, kể cả khi đắt hơn một chút.
Cách ghi để so
Một bảng bốn cột trên điện thoại là đủ: tên món · số đo (dài rộng cao, cân nặng) · chất liệu như người bán khai · giá và điều kiện đổi trả. Chụp thêm một ảnh mỗi món ở cùng một khoảng cách.
Về nhà nhìn lại bảng đó, không nhìn lại cảm giác ở quầy. Rất nhiều người đổi quyết định ở bước này, và đổi theo hướng đỡ tốn hơn.
Ba cái bẫy khi so sánh
- Ánh sáng quầy. Đèn vàng làm đá ấm màu đẹp lên, đèn trắng làm đá lạnh màu đẹp lên. Nếu được, mang ra chỗ sáng tự nhiên xem lại.
- Món mồi. Đặt cạnh một món xấu hơn rõ rệt làm món cần bán trông hời hẳn. Cách gỡ: so món đang xem với món ở cửa hàng khác, không so với món bên cạnh.
- Thứ tự. Món nhìn sau cùng thường được nhớ rõ nhất. Nên xem lại vòng hai theo thứ tự ngược.
So sánh theo nhóm hàng: mỗi nhóm một điểm phải soi
Bảy tiêu chí trên dùng chung được, nhưng mỗi nhóm hàng có một chỗ riêng dễ giấu lỗi nhất:
- Đá và ngọc — soi lỗ khoan và khe nứt tìm màu đọng; đó là nơi hàng nhuộm lộ ra trước nhất.
- Gỗ — nhìn cạnh và mặt cắt: gỗ khối có vân chạy liên tục vòng qua cạnh, gỗ ghép thì đứt quãng ở mạch nối.
- Đồng và kim loại — xem mặt đáy, chỗ ít đánh bóng nhất, và các mối hàn ở chân đế.
- Gốm sứ — lật đáy nhìn phần mộc không phủ men; nhỏ một giọt nước xem xương có hút không.
- Hàng có phụ kiện (charm, dây, móc) — hỏi giá riêng của phần chính, vì phụ kiện thường là chỗ cộng giá mà giá trị vật liệu rất thấp.
Khi hai món khác nhóm giá hẳn
Đôi khi lựa chọn không phải giữa hai món ngang tiền mà giữa một món rẻ và một món đắt gấp mấy lần. Ba câu giúp quyết:
- Phần chênh lệch nằm ở đâu — chất liệu, tay nghề, kích thước, hay chỉ ở câu chuyện và bao bì?
- Mình sẽ dùng món này bao lâu, và có va chạm nhiều không?
- Nếu sau một năm không còn thích, món nào dễ chuyển nhượng hơn?
Với người mua lần đầu, món rẻ hơn thường là lựa chọn hợp lý: nó cho mình một năm để biết mình thật sự thích gì, mà giá của bài học đó thì nhỏ.
Khi hai món thật sự ngang nhau
Lúc đó mới nên dùng cảm giác — và nên dùng thẳng thắn: chọn cái mình thích nhìn hơn. Nhưng chỉ tới đây sau khi bảy tiêu chí trên đã ngang nhau, chứ không phải thay cho chúng.
Nếu vẫn phân vân thì không mua hôm đó. Món đáng mua sau một đêm vẫn đáng mua, còn cảm giác gấp gáp thì thường do người bán tạo ra.
So sánh khi mua online
Không cầm được hàng thì bù bằng thông tin: xin số đo và khối lượng, xin ảnh mặt đáy và ảnh cận chi tiết, xin video quay tay cầm món đồ xoay đủ mặt dưới ánh sáng ban ngày. Người bán tử tế làm được cả ba; người ngại làm thì đó cũng là một dữ liệu để so.
Tóm lại
Bảy tiêu chí: chất liệu ghi được, kích thước đo được, khối lượng cân được, tay nghề nhìn ở chỗ khuất, tình trạng soi đèn chếch, giấy tờ đối chiếu, và điều kiện đổi trả. Ghi ra bảng rồi quyết ở nhà — cảm giác để dành cho lúc mọi thứ đã ngang nhau.